Recensie: Christine Otten – We hadden liefde, we hadden wapens

Summary
'We hadden liefde, we hadden wapens' vertelt het verhaal van de Amerikaanse verzetsstrijder Robert F. Williams. Het boek is tegelijkertijd een geschiedschrijving en een schrijnend actuele vertelling. Vlot geschreven en ontzettend relevant. Een must-read.
9

Robert F. Williams (Monroe, North Carolina) was in de jaren 50 en 60 van de afgelopen eeuw een sleutelfiguur in de strijd voor de rechten van de Amerikaanse zwarte bevolking. Dat ging uiteraard niet zonder slag of stoot: de Ku Klux Klan wilde hem lynchen omdat hij de zwarte bevolking hielp zich te bewapenen tegen racistisch geweld. Na een valse beschuldiging kreeg hij de FBI achter zich aan en moest hij het land uit vluchten.

‘We hadden liefde, we hadden wapens’ is het verhaal van Robert Williams’ vrouw Mabel en hun zoon John.
Op haar sterfbed schreef Mabel haar memoires, die John na haar overlijden in handen krijgt. In het boek zijn de memoires van Mabel verweven met het verhaal en John. Daarbij is er ook nog een tweedeling gemaakt in de John van ‘nu’ en herinnering van de kleine John. De lezer wordt gemakkelijk meegenomen in deze drie lijnen.

Mabel is pas zestien als ze verliefd wordt op Robert. Ze heeft de onschuld en de naïviteit die bij een meisje van haar leeftijd past. Als ze zeventien is trouwen ze en haar leven verandert voorgoed. Ze weet op dat moment niet dat Robert dan al betrokken is geweest bij protesten en zelfs al een eerste aanvaring met de Ku Klux Klan heeft gehad. De protesten, het verzet op grote en kleine schaal en de botsingen tussen de zwarte en witte bevolking van Monroe, North Carolina, worden in de jaren daarna alleen maar heftiger.

Gedwongen door de situatie verandert Mabel in een verantwoordelijke, sterke vrouw. Ze krijgt twee zoons (Bobby en Johnny). Ze is een baken voor de jongens èn voor Robert. Hoewel hij hoofdzakelijk bezig is met zijn strijd, zie je ook een betrokken vader die er alles aan gelegen is om zijn zoons sterk en weerbaar te maken. Tegenover Mabel stelt hij zich vaak afstandelijk op, maar als lezer weet je gewoon dat hij van haar houdt.

Het boek vertelt over de acties van Williams. Hoe hij vroeg om het zwembad – strikt verboden voor zwarte mensen – één dag per week open te stellen voor de zwarte kinderen. Zijn verzoek werd afgewezen: het zou te duur zijn om dit te doen, omdat het zwembad steeds van schoon water voorzien moest worden als er zwarte kinderen in gezwommen hadden. Daarop nam Williams een groepje zwarte kinderen mee naar het zwembad. Het zorgde voor veel ophef en Williams kreeg verschillende doodsbedreigingen. Hij liet zich hierdoor niet uit het veld slaan. Hij mobiliseerde de zwarte bevolking om zich te bewapenen – uit het oogpunt van zelfverdediging.

Als er geen recht en bescherming meer is van de wet, dan kan alleen zelfverdediging moord en doodslag door fanatiekelingen die geloven dat ze in naam van God mogen moorden, voorkomen. Volgens dominee King veroordeelde zelfs Gandhi in zo’n geval zelfverdediging niet.

Uiteindelijk moet de familie Williams vluchten. Dit gebeurt nadat Robert valselijk beschuldigd wordt van gijzeling. Ze vluchten eerst naar New York, daarna naar Cuba en vervolgens naar China. Deze passages zijn niet heel diep uitgewerkt. Wel lees je over de dag dat John op een Cubaans strand Fidel Castro ontmoet. Christine Otten bewijst dit boek een dienst door de passages die zich afspelen buiten Amerika wat oppervlakkig te houden. De essentie van het verhaal is de strijd ín Amerika. Als de jaren in het buitenland verder waren uitgewerkt, had dat de aandacht van de hoofdzaak kunnen afleiden.

Het boek kent ook nog een ‘dunner’ verhaallijntje in het heden. John Williams wordt benaderd door de scholiere Kaila, de kleindochter van een medestrijder van Robert. Ze wil John graag interviewen. Hij ontmoet haar, ze wisselen een paar brieven… maar dit alles voegt weinig toe aan het geheel. Het boek had niets aan kracht ingeleverd als Kaila er niet in voor was gekomen.

Een ander klein minpuntje is de stijlbreuk aan het eind van het boek. De herinnering van de jonge John worden door het hele boek heen altijd beschreven vanuit zijn ‘ik’ van toen, maar de laatste herinnering die zich in China afspeelt is ineens beschouwender, meer vanuit het nu kijkend naar toen, met een paar passages waarbij het wel weer echt ‘toen’ is. Storend is het niet: het valt op, maar de keuze van de schrijfster is begrijpelijk. De hoeveelheid gebeurtenissen op dat punt rechtvaardigt de iets afwijkende stijl.

‘We hadden liefde, we hadden wapens’ is een ijzersterk boek. Het is schrijnend om je te realiseren hoe een strijd van decennia nog altijd niet beslecht is. Er zijn stappen gezet, natuurlijk, maar tegelijkertijd zien we ook vandaag de dag hoe racisme de wereld verscheurt. De ‘Black Lives Matter’-beweging bestaat niet voor niets: het is een reactie op politiegeweld tegen Afro-Amerikanen. Daarmee is ‘We hadden liefde, we hadden wapens’ behalve een geschiedschrijving ook pijnlijk actueel.

Auteur en journalist Christine Otten heeft een literair standbeeld opgericht voor Robert F. Williams en zijn familie. ‘We hadden liefde, we hadden wapens’ is een relevant boek – een boek dat móet bestaan. Dankzij de toegankelijke, vlotte schrijfstijl wordt de lezer moeiteloos meegenomen in het verhaal. Het boek is een aanrader: voor lezers, vertalers, jury’s van literatuurprijzen – en iedereen die het wèl iets kan schelen wat er in de wereld gebeurt.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Lost Password

Please enter your username or email address. You will receive a link to create a new password via email.