Recensie: Elizabeth Day – Steen, papier, schaar

Summary
Elizabeth Day weet met Steen, Papier, Schaar een ijzingwekkend verhaal te vertellen over (geestelijke) mishandeling en de impact hiervan op een gezin. De 'lamgeslagen' vrouw Anne, de tirannieke man Charles die allesoverheersend en egoïstisch is en degene die hiertussen vast lijkt te zitten: hun dochter Charlotte. Het lukt Day je een naar gevoel te geven bij het lezen van dit boek, voor lotgenoten een herkenbaar scenario, voor anderen een goed beeld van hoe het eraan toegaat in zo'n toxische situatie. Toch heeft Steen, papier, schaar een mankement: namelijk hoe het realistisch omschreven verleden zich verhoudt tot het heden. 180 graden ommekeer in gedrag en gevoel komen (gechargeerd) voor, wat niet helemaal lijkt te stroken met de realiteit. Desalniettemin bevat dit boek een solide verhaal over geestelijk/fysiek misbruik.
7

Van een stabiel gezin geen sprake

Als Charles Redfern van zijn fiets gereden wordt bij een ongeluk, komt hij zwaargewond en in coma in het ziekenhuis terecht. Nadat zijn vrouw Anne hiervan op de hoogte wordt gebracht bemerkt ze bij zichzelf enorm gemengde gevoelens over dit nieuws: ze voelt zich toch minder geschokt dan ze had verwacht en bemerkt zelfs dat ze als eerste gedachte heeft dat ze haar stoofpot nog af moet maken. De reden waarom zij zich zo gedraagt en voelt wordt al snel duidelijk in het boek: haar gecompliceerde huwelijk met deze man blijkt een nogal tumultueus verleden te kennen van met name geestelijke mishandeling.

En niet alleen zij zit verstrikt in deze gecompliceerde gezinssituatie. Samen met Charles heeft ze namelijk een dochter Charlotte, die ook niet is ontkomen aan de tirannie van haar vader. Vooral voor haar is het een onmogelijke situatie geweest: als kind heb je geen keuze bij wie je opgroeit en de combinatie van haar vaders onvoorspelbare gedrag en de passieve en gelaten houding van haar moeder hebben bij Charlotte zo zijn sporen nagelaten. Nu is zij volwassen en wordt ze met het ongeluk van haar vader op haar beurt ook geconfronteerd met haar gevoelens: zal ze ooit nog antwoord krijgen op haar vragen? Waarom heeft zij zo moeten opgroeien en waarom is haar liefde voor hem onbeantwoord gebleven?

Er worden geen doekjes om gewonden

Steen, papier, schaar is een roman met een realistische en pijnlijke basis. Als lezer wordt je met name in de stukken uit het verleden van zowel Anne als Charlotte meegenomen op een onaangename reis van emoties: hoe voelt het om voor je gevoel vast te zitten in een verstikkende huwelijk? Hoe is het om als kind op te groeien met ouders die instabiel zijn en niet met jou bezig zijn? Voor mensen die dit is overkomen zal het een golf van herkenning opleveren en is het zeker geen gemakkelijk boek om te lezen. Niet qua schrijfstijl, deze is pakkend en niet te gecompliceerd, maar echt vanwege de sfeer die Elizabeth Day heel goed heeft neergezet.

Er zal je als lezer waarschijnlijk meer dan eens een rotgevoel bekruipen bij het lezen van dit boek. Het is beklemmend, realistisch, confronterend en met name op het gebied van seks en relaties verre van geromantiseerd. Je vraagt je, net als Charlotte, meer dan eens af waarom Anne maar in het huwelijk is blijven hangen, waarom is ze niet weggegaan? En hoewel daar voor een gedeelte een verklaring voor komt, zal deze misschien niet helemaal voldoen aan je verwachting. Mede daardoor is ook dit gedeelte wel juist weer realistisch, want de wereld is nu eenmaal niet zwart-wit en heldhaftigheid bestaat niet altijd. Iemand zal niet altijd de juiste keuze maken, ongeacht het excuus (of motief).

‘Wat is er met jou aan de hand?’ vroeg hij met neergetrokken mondhoeken van afkeer.
Anne keek hem aan en ineens leek alles heel eenvoudig. Even abrupt als ze ermee was begonnen, hield ze op met lachen.
‘Ik ben zwanger,’ zei ze. Ze stak haar hand uit naar de wc-rol omdat ze haar neus wilde snuiten, maar verkeek zich op de afstand waardoor ze wankelde en op haar knieën belandde.
‘Dat werd tijd,’ zei Charles. Hij liep naar Anne, die nog steeds in een vreemd hoopje op de grond zat, en scheurde daarna een paar velletjes wc-papier af, vouwde ze dubbel en gaf ze aan haar. ‘Maak je gezicht schoon.’

Hoe stem je verleden en heden op elkaar af?

Toch is het boek niet een en al goed. Waar de stukken uit het verleden heel realistisch zijn en je meegenomen wordt in de emoties van Anne en Charlotte, lijken daarmee de situaties van het heden niet helemaal te rijmen. Hoe Charlotte op Anne reageert in het ziekenhuis en op andere momenten is wel kloppend, maar haar gedrag in de relatie met Gabriel lijkt net niet helemaal te kloppen ten opzichte van haar verleden. Ook wordt die relatie niet heel erg uitgediept: er schemert een poosje wantrouwen omdat de vrienden van Gabriel afkeurend op Charlotte reageren, vanwege zijn eerder stukgelopen huwelijk, maar waarom zij dat zo consistent blijven doen wordt niet duidelijk.

Gabriel zelf als karakter komt eigenlijk niet heel lekker uit de verf. Hij geeft halfslachtige verklaringen voor de situatie met zijn vrienden, hij ‘gedraagt’ zich soms vreemd, maar het komt verder niet aan de orde of dit inderdaad zo is, of dat dat een hersenspinsel is van Charlotte. Ze praten ruzies uit, maar niet op de manier waarop je verwacht. Ook hun seksuele relatie lijkt niet helemaal te rijmen met het verleden en speelt tevens in het verhaal dan ook weer een minder grote rol, wat je juist wel zou verwachten. Uiteindelijk blijkt Gabriel een innemende goeie vent, maar er komt nergens echt goed naar boven hoe dit komt en een relatie-keuze met een onbetrouwbare man zou in dit verhaal bij Charlotte een logischere stap zijn geweest. Of ze die in het verleden wellicht wel heeft gehad komt totaal niet aan bod. Er mist hier duidelijk een ontwikkeling in haar karakter, wat gek is.

Is een 180 graden ommekeer wel zo realistisch?

Ook het einde is ietwat teleurstellend. Na een ‘doorbraak’ van Charlotte in haar emoties richting haar ouders lijkt zij hiermee ook meteen een ommekeer te hebben gemaakt van 180 graden in haarzelf. Ze is opeens zelfverzekerd en lijkt het grootste gedeelte van haar ongemak in haar relatie met haar moeder en vriend af te kunnen schudden. Dit is teleurstellend, want hiermee wordt de suggestie gewekt dat als iemand eenmaal een aantal zaken helder heeft over het verleden, dit ook betekent dat je niet nog een hele poos bezig bent om oude gedachtegangen en gedrag te doorbreken. Dit stuk mist heel erg in het boek en ook de reparatie van de relatie tussen moeder en dochter lijkt te eenvoudig te verlopen.

Steen, papier, schaar
Steen, papier, schaar
Score 3.5 van 5 sterren.
€15,-
Op voorraad. Voor 23:00 uur besteld, morgen in huis
Klik om dit product op bol.com te bekijken
Ilse Klein
Written by
Ilse is iemand die zich graag bezig houdt met het lezen van boeken, het kijken van films en het spelen van games. Tenminste, als ze hier de vrije tijd voor kan vinden, want als moeder van een jong dochtertje en part-time werkzaam bij de overheid is het soms lastig om hiervoor de ruimte te vinden. Ze schrijft al sinds 2012 voor wat toen Undercover-Network was, en maakt sinds april 2016 ook deel uit van de hoofdredactie. Daarnaast is zij ook nog lid van de eindredactie van de site. Een drukke boel dus!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Lost Password

Please enter your username or email address. You will receive a link to create a new password via email.