Recensie: Rianne Oosterom – Moffenmeiden

User Rating: 7.5
Samenvatting
Opgekropte volkswoede die er na vijf lange jaren van bezetting uitkomt. Woede gericht op vaak jonge meisjes of vrouwen die heulden met de vijand, de Duitsers. In het boek Moffenmeiden laat Rianne Oosterom de geschiedenis vanuit verschillende perspectieven de revue passeren. Vanuit de meisjes, de daders en de omstanders. Dat vrouwen kaalgeknipt of -geschoren werden is ronduit bekend, maar meer dan dat vaak ook niet. Moffenmeiden geeft een inkijkje in de doofpot die in de huidige maatschappij ondenkbaar is geworden.
7.5

Wie in dit niemandsland doordrong, kwam ontdaan terug. Dit was geen Limburg meer, maar het vuile nest van verjaagd roofgedierte. – Streekschrijver Martien Blondel, 1945

De bevrijding van de Tweede Wereldoorlog wordt nog ieder jaar herdacht. Voor velen een moment van vreugde, voor anderen een excuus om eens even helemaal los te gaan. Voor een steeds kleiner wordende groep heeft Bevrijdingsdag een bittere nasmaak. Voor hen markeert het een moment van schaamte, verdriet en/of een pijnlijke herinnering. Moffenmeiden van Rianne Oosterom staat stil bij deze kleine groep en geeft een inkijkje in een doofpot die tegenwoordig ondenkbaar is. Het kaalknippen of -scheren van vrouwen die zich zouden hebben ingelaten met de vijand, de Duitse bezetter. Vanuit drie perspectieven wordt de lezer meegenomen in een roerige geschiedenis. Hoe hebben de vrouwen het ervaren? Wat bezielde de mensen die de schaar hanteerden en waarom reageerde de omstanders zo uitzinnig? Als objectief lezer kan je je in alle drie de perspectieven inleven. Dat maakt de discussie over dit onderwerp alleen maar interessanter.

Een ding valt direct op in het boek, er staat geen kaartje in. De zin: “Zie het kaartje op de volgende pagina voor de data waarop de verschillende plaatsen bevrijdt werden”, lijkt dan ook vergeten te zijn door de redacteur. En dat in de inleiding. Jammer, want het had het verhaal extra body kunnen meegeven. Nu zweven de verhalen een beetje op zichzelf in het boek en moet de lezer zelf maar even opzoeken waar wat plaatsvond. Dat neemt echter niet weg dat de verhalen goed zijn opgebouwd, met de kanttekening dat sommige hoofdstukken wat ‘vol’ lijken. In de inleiding wordt al gesteld dat de hoofdstukken niet in chronologische volgorde staan. Waar het ene hoofdstuk in het hier en nu is, gaat het volgende hoofdstuk over 1944 en die daarna over 1943. Dat hoeft niet erg te zijn. De hoofdstukken worden ingeleid met een kort citaat en duiken vervolgens de diepte in. Het is voor de leesbaarheid alleen niet altijd even bevorderlijk dat de hoofdstukken zelf ook niet altijd even goed opgebouwd zijn. Het ene moment wordt een situatie in 1945 beschreven waardoor je als lezer echt even door de ogen van de verteller kijkt, het andere moment wordt er weer in vogelperspectief iets verteld over het grotere verhaal. Als lezer moet je daardoor even schakelen. De informatie die tussen de lijnen door gegeven wordt is wel relevant (als historicus leer je immers naar het hele verhaal kijken), maar het haalt je wel uit het verhaal.

Het zijn met name verhalen uit het zuiden van het land die opgetekend worden in het boek. Rianne laat zich hier in de bronverantwoording (heel goed!) ook over uit. Het kan bij geïnteresseerden wel meer vragen oproepen. Als je als lezer dan ook echt een gegrond naslagwerk wilt over moffenmeiden dan stelt dit boek teleur. Wil je daarentegen een goed weglezend boek over moffenmeiden zonder dat je je er echt in wilt verdiepen, dan is het wel echt een aanrader. Een populair wetenschappelijk boek, gebaseerd op onderzoek en als grootste naslagbron oral history. Hier zullen de meningen over verschillen, al moet men wel altijd uitkijken met die vorm van verhalenvergaring. Mondelinge geschiedenis is namelijk nooit 100% betrouwbaar en kan door de jaren heen veranderen (o.a. door vergeetachtigheid te wijten aan ouderdom). Wat Rianne Oosterom goed doet in het boek is de geschiedenis in de context behandelen. Ze benoemt dit ook in het laatste hoofdstuk, geschiedenis moet altijd vanuit de context bekeken worden. Wat de huidige maatschappij misschien onaanvaardbaar vindt, kan in de context juist volstrekt logisch zijn.

Bij het kaalknippen door de eeuwen heen is er steeds sprake van een overgang: van blijdschap naar verdriet, van het ene naar het andere volk, van vervuld van bovennatuurlijke kracht naar een normale sterveling, van mens naar onmens, van onschuldig naar schuldig.

Rianne Oosterom

Rianne Oosterom (1992) is journalist bij Trouw en historicus. Haar scriptie vormde de aanleiding voor het schrijven van het boek moffenmeiden.

Al met al is het boek Moffenmeiden bijna een verademing om te lezen. Toegegeven, de eerste zin van het boek is niet iconisch te noemen. Gelukkig is de rest van het boek niet in die stijl, maar dat is geheel persoonlijk. De pluspunten van het boek: het bevat een bronverantwoording en de fotokatern voegt veel aan het verhaal toe (het hadden best meer foto’s mogen zijn!). De uiteenzetting over het kaalknippen of -scheren van vrouwen door de eeuwen heen geeft het een extra grondlaag. Het is namelijk niet alleen van de Tweede Wereldoorlog. Doordat Rianne het in de geschiedenis zet laat ze zien dat het een gebruik is wat al veel langer voorkwam, ware het niet in een andere setting. Minpuntje is toch wel dat het nu met name gericht is op het zuiden en daardoor geen volledig beeld geeft. Dat Rianne hierbij afhankelijk is van bronnen is te begrijpen, maar enkele kanttekeningen over gebeurtenissen in het noorden hadden toch iets kunnen toevoegen. De kaart had dit gedeeltelijk kunnen opvangen, maar al met al leest het boek lekker weg. Voor de echte geschiedenisliefhebbers/historici smaakt het in ieder geval naar meer.

Moffenmeiden
Moffenmeiden
Over soldatenliefjes, knippers en omstanders: een geschiedenis in verhalen
Score 4.3 van 5 sterren.
€19,99
Op voorraad. Voor 23:00 uur besteld, morgen in huis
Klik om dit product op bol.com te bekijken
Geschreven door:
Stephanies voorliefde voor geschiedenis maakte haar studiekeuze simpel. Na het behalen van haar bachelor Geschiedenis heeft ze zich verder verdiept in de Oudheid. Naast haar liefde voor het vak is ze ook veel bezig met schrijven. Als columnist en auteur beschrijft ze met kritische noot wat haar bezig houdt en/of opvalt. Naast schrijven gaat ze ook graag naar musea en houdt ze zich bezig met fotografie en kindercoaching.

reageer

Je e-mailadres wordt niet openbaar gemaakt. Gemarkeerde velden zijn verplicht *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Lost Password

Please enter your username or email address. You will receive a link to create a new password via email.